Сингапурлық Changi Airports International (CAI) компаниясы Қазақстанмен Астананың жаңа әуежайын салуға қатысу туралы келісімге келді. Компания сондай-ақ астананың қолданыстағы әуежайын басқару мен операциялық қызметіне қосылуы мүмкін.
НЕ БЕЛГІЛІ
Астана әкімдігі, көлік министрлігі және CAI Ынтымақтастық туралы негіздемелік келісімге қол қойды. Құжат екі бағыт бойынша — жаңа әуежай салу және қолданыстағы Астана халықаралық әуежайын дамыту бойынша уағдаластықтарды бекітті.
Жаңа әуежай Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық авиациялық хаб құру және астананың транзиттік әлеуетін дамыту жөніндегі тапсырмасы аясында салынып жатыр.
CAI ТАҒЫ НЕМЕН АЙНАЛЫСАДЫ
Келісімнің екінші бағыты қолданыстағы Астана халықаралық әуежайы бойынша ынтымақтастықты көздейді. CAI оны басқаруға, операциялық қызметіне (O&M) және дамудың басқа да бағыттарына қатысуы мүмкін.
Серіктестіктің түпкілікті құрылымы әзірге айқындалмаған. Тараптар жобаларды іске асыру шарттарын келісіп, қажетті құжаттарды дайындап жатыр.
КЕЛІССӨЗДЕР ҚАШАН БАСТАЛДЫ
2026 жылдың тамызында Changi Airport Group Қазақстанға жаңа әуежай салу және Астананы өңірлік авиациялық хаб ретінде дамыту үшін сараптама ұсынуға дайын екенін білдірді. Осыдан кейін қазақстандық делегация Сингапурда CAI өкілдерімен кездесу өткізді.
2026 жылдың 23 қыркүйегінде қол қойылған келісім келіссөздердің келесі кезеңі болды. Құжатқа Астана әкімінің орынбасары Евгений Глотов, көлік вице-министрі Талғат Ластаев және CAI бас директоры Юджин Ган қол қойды.
CHANGI AIRPORTS INTERNATIONAL ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Changi Airports International Changi Airport Group компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады және әуежай саласында инвестициялар, басқару және консалтингпен айналысады. CAI-дің өз деректері бойынша, компания 35 елдегі 90-нан астам әуежайда жұмыс тәжірибесіне ие.
Жаңа келісім аясында компания бұл тәжірибені Астананың жаңа әуежайы жобасына ұсынуы тиіс.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ІСІ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Компания тарихында оның бұрынғы қызметкерлерінің біріне қатысты сыбайлас жемқорлық ісі де бар. 2019 жылы Сингапурдың Сыбайлас жемқорлықты тергеу бюросы компанияның бұрынғы даму жөніндегі директоры Джеймс Лим Лионг Гиге қарсы айыптаулар туралы хабарлады.
Ведомствоның деректері бойынша, ол IT-компания First Tel Tech директорынан 98 эпизодта 215 237 сингапур долларын (қазіргі бағам бойынша шамамен 75 млн теңге) алған. Тергеу оны сондай-ақ CAI келісімшарттарын алу үшін пайдаланылған коммерциялық ұсыныстарды қолдан жасауға қатысқаны үшін айыптады.
2020 жылдың наурызында Лим 22 айыптау бойынша, соның ішінде сыбайлас жемқорлық және құжаттарды қолдан жасауға байланысты айыптаулар бойынша кінәсін мойындады. Сот оны 45 аптаға бас бостандығынан айыруға үкім етті.
Бұл ретте сөз CAI-дің бұрынғы қызметкері туралы болды. Компания өкілі Лимнің CAI-де 2017 жылы жұмысын тоқтатқанын хабарлаған.
КОНТЕКСТ
Бұған дейін СЖТБ «Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы» АҚ-ның 2024 жылға арналған қаржылық есептілігін талдаған. Есептілікте аудитордың компания активтерінің 80%-ына кепілдік беруден бас тартқаны, әуежай мемлекетке 395,4 млн теңгеге сотта ұтылғаны, ал қарыздың номиналды сомасы мен бөліп төлеуге байланысты оның келтірілген құны арасындағы айырма шамамен 64,9 млн теңге мөлшерінде кіріс ретінде көрсетілгені тіркелген. Бұл ретте есептілік әуежайдың бюджет алдындағы қарызы почти 400 млн болып қалуына әкелген бұзушылықтардың нақты неден тұрғанын еш жерде түсіндірмеген.
Кейінірек СЖТБ редакциясы әуежайға ҚР Қаржы министрлігінің ішкі мемлекеттік аудит комитетімен (ІМАК) 395,4 млн теңгеге сот дауының мән-жайы туралы сұрау жіберді. Әуежай сұрауға жауап беруден бас тартты, алайда редакцияның мемлекеттік органдарға жүгінуінен кейін компания сайып келгенде жауап берді.
Өз жауабында әуежай прокурордың талап қоюды қанағаттандыру және бюджетке 395,4 млн теңгені өтеу бөлігіндегі нұсқаманы жою туралы қорытынды бергенін, ал бөліп төлеуге көшудің өзін «ауыр қаржылық жағдаймен» және «қызметкерлердің әлеуметтік тұрақтылығы» туралы қамқорлықпен түсіндіретінін хабарлады.