Өңірлік әуежай мемлекетке тиесілі және оның қаржылық жағдайы Павлодар облысымен әуе қатынасына тәуелді барлық адамдар үшін маңызды. «Павлодар әуежайы» АҚ есептілігінен 2025 жылы әуежайдың түсімі 61,3%-ға құлағаны, ал таза шығын қысқарғаны көрінеді. Себебі — өзге де кірістерде. Рас, есептілік нақты қандай кірістер туралы айтылып жатқанын ашпайды. Сандардың артында не тұрғанын және олар нені айтпайтынын талдайық.
САНДАР НЕНІ КӨРСЕТЕДІ
2023 жылы «Павлодар әуежайы» АҚ түсімі 412,5 млн теңгені құрады, 2024 жылы 430,2 млн-ға дейін өсті, ал 2025 жылы 166,5 млн-ға дейін құлады. 2024 жылы қызметтердің өзіндік құны 760,8 млн-ға дейін өсті, 2025 жылы 578,7 млн-ға дейін төмендеді. Осылайша, түсім өзіндік құнды 2023 жылы 75,3%-ға, 2024 жылы 56,5%-ға, ал 2025 жылы тек 28,8%-ға жапты.
Әкімшілік шығыстар 82,6 млн, 130,5 млн және 99 млн теңгені құрады. Оларды жалпы нәтижеден шегеріп, негізгі қызметтен болған шығынды аламыз: 217,9 млн, 461 млн және 511,2 млн.
АҚША ҚАЙДАН КЕЛЕДІ: ӨЗГЕ ДЕ КІРІСТЕР МЕН ҚАРЖЫЛЫҚ ТҮСІМДЕР
Бұл ретте таза шығын әлдеқайда аз болып шықты: 55,9 млн (2023 жыл), 106,6 млн (2024), 39,5 млн (2025). Айырманы өзге де кірістер жабады: 162,8 млн, 351,9 млн және 484,2 млн. 2025 жылы олар негізгі қызметтен болған шығынның 94,7%-ын жапты және түсімнен 2,9 есе асты. Бұл кірістерге не кіретінін есептілік ашпайды.
Алайда ақша қозғалысы туралы есептерде назарда ұстауға тұрарлық ағын бар. Қаржылық қызметтегі «өзге де түсімдер» жолы бойынша 111,9 млн (2023), 245 млн (2024) және 378 млн теңге (2025) түсті. Бұл ағындар өзге де кірістермен сәйкес келе ме, есептілік айтпайды.
ӨТІМДІЛІК
Операциялық ақша ағыны үш жыл қатарынан теріс: -275,7 млн, -449,2 млн және -385,9 млн, барлығы -1,11 млрд теңге. Тапшылықты сыртқы түсімдер жапты. 2023 жылы бұл 200 млн-ға акция шығару (жарғылық капитал сол кезде 1,61 млрд-тан 1,81 млрд-қа дейін өсті), 178 млн қарыздар және өзге де түсімдер болды.
2023 жылдың соңындағы ақша қалдығы 219,8 млн болды, 2024 жылдың соңында 11 млн-ға дейін құлады, ал 2025 жылдың соңында 1 млн теңгеге дейін төмендеді. Ағымдағы өтімділік коэффициенті, яғни айналым активтерінің қысқа мерзімді міндеттемелерге қатынасы 2023 жылдың соңында 0,92, 2024 жылдың соңында 0,44 және 2025 жылдың соңында 0,32 болды. Бірден төмен мән қысқа мерзімді қарыздардың ақшаға тез айналдыруға болатын активтерден көп екенін білдіреді.
2023 жылғы есепке берілген ескертпелер, алайда, керісінше тұжырымдайды: жоғары өтімді активтер қысқа мерзімді міндеттемелерден асып түседі дейді. Рас, баланс сандары бұған сәйкес келмейді: айналым активтері 362 млн, міндеттемелер 394,3 млн болды.
ЕСКЕРТПЕЛЕР НЕНІ ЖАСЫРАДЫ: АВАНСТАР, МІНДЕТТЕМЕЛЕР ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС
Кредиторлық берешек 78,5 млн-нан (2022 жылдың соңы) 326,3 млн-ға (2023 жылдың соңы) дейін өсті, ал 2025 жылдың соңына қарай 55 млн-ға дейін төмендеді. 2024 жылы ең ірі кредитор «Павлодарэнергосбыт» ЖШС (50 млн) болды.
2025 жылдың соңында алынған аванстар 64,7 млн теңгені құрады. Олардың 49,6 млн-ы «Kurylys Group RK» ЖШС-не және 6,5 млн-ы «КУРЫЛЫС ГСУ» ЖШС-не тиесілі, яғни бүкіл соманың 86,6%-ы. Екі сан да 2024 жылдың соңындағы деректермен теңгеге дейін сәйкес келеді. Мұндай өзгеріссіздіктің себептерін есептілік атамайды.
Ұзақ мерзімді міндеттемелер 311 млн теңгеге жетті (2023 жылы 298,3 млн). Баланс оларды қаржылық деп атайды, ал 2024 және 2025 жылдардағы ескертпелердегі есеп саясаты тегін алынған активтерді болашақ кезеңдердің кірістеріне жатқызады.
Жаңғырту және күрделі жөндеу жобасы бойынша аяқталмаған құрылыс 67 млн-нан (2023) 138,4 млн-ға (2024) және 165,2 млн-ға (2025) дейін өсті. Бұл ретте 2024 және 2025 жылдардағы ақша қозғалысы туралы есептердің инвестициялық бөлімінде төлемдер жоқ.
ҚҰЖАТТАРДАҒЫ ҚАТЕЛЕР МЕН СӘЙКЕССІЗДІКТЕР
Кейбір айырмашылықтар сомасы жағынан шағын, бірақ есеп сапасы үшін көрсеткіштік. 2023 жылғы есепте баланстағы капитал 909,7 млн, ал ескертпелерде 909,2 млн деп көрсетілген. Өзге де қысқа мерзімді активтер тиісінше 13,1 млн және 12,6 млн деп көрсетілген. 2024 жылғы есепте «өзге де шығыстар» жақшада (2,5 млн), яғни теріс мәнде тұр, бірақ қорытынды шығын (106,6 млн), немесе -106,6 млн, тек осы соманы шегермей, қосқан жағдайда ғана сәйкеседі. 2025 жылғы есепте 2024 жылға арналған салыстырмалы баланс қорытындысы 1,3825 млрд-қа тең, ал активтер жолдары 1,3828 млрд-ты береді, 2024 жылғы есептің өзіндегідей.
Мәтіндік түсіндірмелер де кестелермен сәйкеспейді. 2024 жылғы түсіндірмеде операциялық қызмет бойынша кету 1,048 млрд деп аталған, ақша қозғалысы туралы есептің өзінде 1,061 млрд. 2025 жылғы түсіндірмеде 672,7 млн, кестеде 664,7 млн көрсетілген. 2024 жылғы түсіндірме қаржылық ағындарды өткен жылдың таза пайдасынан аударымдармен және басшыларға материалдық көмекпен түсіндіреді, бірақ компания шығынды болды, ал осы жылғы есепте 245 млн түсім тұр.
Еске салайық, бұған дейін ФБРК «Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы» АҚ-ның 2024 жылға арналған есептілігін талдады. Онда аудитор активтердің 80%-ына кепілдік беруден бас тартты, әуежай мемлекетке 395,4 млн теңгеге сот ісін жоғалтты, ал қарыз сомасы мен оның келтірілген құны арасындағы айырма бөліп төлеуге байланысты кіріс ретінде көрсетілді.
Жақында біз «Алматы халықаралық әуежайы» АҚ-ның есептілігін талдадық. Үш жыл қатарынан әуежайдың есептілігі түсім бойынша өсіп келеді, бірақ 2023, 2024 және 2025 жылдардағы есептерді жолма-жол салыстырғанда тек өсу ғана емес, құжаттан құжатқа өзгеріссіз көшіп жүретін детальдар жиынтығы анықталады, оның ішінде мерзімі өткен лицензия туралы тұжырым және жаңа терминал құрылысы бойынша міндеттеме сомасы, ол терминалдың өзі салынып, ашылған кезде де бір мәнде қатып қалған.
«Хиуаз Доспанова атындағы халықаралық әуежай» АҚ есептілігінде біздің редакция акцияға шаққандағы пайданы есептеудегі қайталанатын қатені және есептілікке берілген ескертпелердегі сәйкессіздіктерді анықтады, оларды Атырау әуежайы кейінірек мойындап, келесі есептілікте түзетуге уәде берді.
ФБРК сондай-ақ «Шымкент әуежайы» АҚ-ның қаржылық есептілігін талдады, онда үш жыл ішінде түсім шамамен бес есе өсті, бірақ кәсіпорынның сол кезеңдегі таза пайдасы пропорционалды өспеумен қатар, түсімнің пайыз үлесіне дейін құлады. Ал соңғы есептілікке берілген ескертпелерде бір ғана құжат шегінде бір-бірімен сәйкеспейтін сандар анықталады.
Ақтөбедегі «Алия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежай» АҚ үшін сол үш есепті жыл қаржылық нәтиже бойынша мүлдем бөлек болып шықты. Компания таза шығыннан және аудитордың ескертуінен өтті, содан кейін — пайданың күрт секіруінен және қарыз қаражатының пайда болуынан, ал одан кейін — капиталдың жарты миллиард теңгеге жуық ұлғаюынан өтті.
Өз кезегінде, «Сары-Арқа әуежайы» АҚ үш жыл ішінде айналым бойынша өсті, бірақ нәтиже сапасы бойынша емес. Онда 2023 жылғы 373 млн пайда 2025 жылы 1,05 млрд шығынға айналды, өйткені өзіндік құн түсімнен еселеніп жылдамырақ өсті.
Ал «Ақтау халықаралық әуежайы» АҚ есептілігі түсім өсіп жатқанда әуежайдың қаржылық нәтижелері тұрақсыз күйде қалатынын көрсетті. Өткен жылдардағы пайда көбінесе салықтық әсерлермен қамтамасыз етілді, ал 2025 жылы компания жылды шығынмен аяқтады.
