Қырғызстанда билік отандық ғарыш саласының жетістігі ретінде ұсынған спутниктің шығу тегі туралы сұрақтар туындады. 2026 жылғы 1 қазандағы ұшырудан кейін Біріккен Араб Әмірліктерімен (БАӘ) бірлескен жоба және екі түрлі ғарыш аппаратының болуы мүмкіндігі туралы хабарламалар пайда болды. Орбитаға қандай спутниктер шығарылғаны және оларды кім басқаратыны туралы түпкілікті түсініктемелер әзірге жоқ.
ҰШЫРУ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
The Diplomat деректері бойынша, Қырғызстан Калифорниядағы АҚШ Ғарыш күштерінің Ванденберг базасынан SpaceX зымыранының көмегімен наноспутник ұшырғанын хабарлады.
Бастапқыда билік массасы 5 кг, құны шамамен 10–12 млн сом (51-61 млн теңге) аппаратты жергілікті Kyrgyz Asman және Kyrgyz Electronics компаниялары әзірлеп, жинағанын мәлімдеді. Соңғы компанияның директоры спутник технологиялары негізінен ресейлік екенін мойындады, алайда оны өндіруде 10 жергілікті инженер жұмыс істеген.
Қырғызстанның су ресурстары, ауыл шаруашылығы және қайта өңдеу өнеркәсібі министрлігінің мәлімдемесі бойынша, спутник егіс жағдайы туралы деректер жинауы, құрғақшылықтың ерте белгілерін анықтауы және мұздықтардың жай-күйін бақылауы тиіс. Аппараттың мәлімделген пайдалану мерзімі 15 жылды құрады.
НЕГЕ КҮМӘН ТУЫНДАДЫ
2 қазанда БАҚ-та БАӘ-нің ғарыш жобасына қатысуы туралы хабарламалар пайда болды. Тағы 3 күннен кейін қырғызстандық басылым Altair спутнигінің деректерін алу және өңдеу үшін ғарыштық мониторинг орталығын құру туралы хабарлады.
БАӘ басқаратын спутниктің деректерін Abu Dhabi Maritime Academy орталығы ұсынуы тиіс. Бұл ретте Altair Қырғызстан билігінің бастапқы мәлімдемелерінде аталмады, ал Парсы шығанағы елдерінің БАҚ-ы оны БАӘ инженерлері жасаған бірінші спутник деп атап, Қырғызстанның қатысуын атап өтпеді.
ЕКІ СПУТНИК ҰШЫРЫЛУЫ МҮМКІН БЕ
Kaktus Media 1 қазанда орбитаға екі аппарат шығарылуы мүмкін деп болжады.
Тағы бір нұсқаны жобаны әзірлеуге қатысы бар екенін мәлімдеген Дима Балакырев ұсынды. Ол жариялаған суретте «Made in UAE» деген жазуы бар спутник бейнеленген.
Балакыревтың айтуынша, Жерді қашықтықтан зондтау аппараты Қырғызстан мен БАӘ-нің бірлескен жобасы болып, толығымен Абу-Даби үкіметінің гранттары мен қаражаты есебінен қаржыландырылған. Ол бұл спутник Kyrgyz Electronics командасы жинаған наноспутниктен өзгеше екенін мәлімдеді.
Бұл ретте Балакыревтың нақты лауазымы мен жобадағы ресми рөлі белгісіз.
ҚАНДАЙ НҰСҚАЛАР ҚАРАСТЫРЫЛУДА
Бір нұсқа бойынша, Қырғызстан шынымен массасы 5 кг наноспутник ұшырды, ал бір мезгілде орбитаға ірірек Altair шығарылды. Бұл жағдайда ел эмираттық аппараттың деректеріне қол жеткізіп, қатар өз жобасын дамытты
Саясаттанушы Айдарбек Раев айтқан басқа нұсқа бойынша, қырғызстандық наноспутник мүлде ұшырылмауы мүмкін. Бұл отандық ғарыш саласының жетістігі туралы бастапқы мәлімдемелерді күмәнға салар еді.
Жариялау сәтінде екі нұсқаның ешқайсысына түпкілікті растау жоқ.
ҚЫРҒЫЗСТАН ПРЕЗИДЕНТІ НЕ МӘЛІМДЕДІ
Садыр Жапаров 1 қазанда өз спутнигі Қырғызстанға ауыл шаруашылығы жерлері мен ауа райы туралы деректерді басқа мемлекеттерден ақы төлемей-ақ өз бетінше алуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Президент сондай-ақ елдің ғарыш бағдарламасын дамыту ниеті туралы хабарлады.
Оның айтуынша, өңірде тұрақтылық пен бейбітшілік сақталған жағдайда келесі 5–10 жылда Қырғызстан телекоммуникациялық спутникті ұшыруға кірісе алады.
КОНТЕКСТ
Ұлттық ғарыш бағдарламасының дербестігі туралы ұқсас сұрақтар Қазақстанда да талқыланды. 2024 жылғы ақпанда «Қазақстан Ғарыш Сапары» ұлттық компаниясы шетелдік спутниктерді пайдалануды растады. Бұл ретте 2023 жылы компания өкілдері Жерді қашықтықтан зондтау арқылы орман және дала өрттерін анықтауға көмектесетін 4 отандық спутниктің бар екенін хабарлаған болатын.
Қазақстандық тәжірибе өз спутниктерінің болуы шетелдік деректер мен технологияларды пайдалануды жоққа шығармайтынын көрсетеді.
