Аналитикалық есебінде OSINT Journal JanaMen жобасы туралы оның болжамды кірістеріне баға берілген, байланысты компаниялар тізімделген және мемлекеттік органдардың араласу жоспары ұсынылған. Авторлар Айтым Жақыповтың спорттық реалити-шоуын букмекерлік капиталмен, ашық емес төлемдермен және әкімшілік қамқорлықпен байланыстырады.
ФБРК бұл тұжырымдарды тексеруге шешім қабылдады. Редакция есептегі қаржылық бағалаулар мен компаниялар туралы мәліметтерді ашық тізілімдердің деректерімен, қазақстандық БАҚ жарияланымдарымен, жобаның ресми сайттарымен және ҚР қолданыстағы заңнамасымен салыстырды.
Құжатты тексеру елеулі олқылықтарды анықтады: онда мәлімделген қаржылық көлемдерді қайта шығаруға мүмкіндік беретін есептеулер жоқ, ал кейбір ұсынылған процессуалдық шаралар тиісті құқықтық негізсіз сипатталған. Сонымен қатар, JanaMen-нің жекелеген корпоративтік байланыстары мен коммерциялық бағыттары ашық дереккөздермен расталады.
ҚАРЖЫЛЫҚ БАҒАЛАУЛАР: МИЛЛИОНДАР ҚАЙДАН ПАЙДА БОЛДЫ
OSINT Journal жоба бюджеті мен оның болжамды кірістеріне бірнеше бағалау келтіреді.
Бұл ретте авторлар көрсетілген сомалар қандай деректердің негізінде есептелгенін, олар қандай кезеңге келтірілгенін және бұл бағалаулар қалай алынғанын түсіндірмейді. Есепте есептеу әдістемесі ашылмаған және келтірілген сандардың дұрыстығын тәуелсіз тексеруге мүмкіндік беретін дереккөздер көрсетілмеген.
JanaMen-нің коммерциялық қызметі шынымен де бар. JanaMen Health-тің ресми сайтында қоспалар ұсынылған, ал JanaFit бетінде — жаттығулар мен тағамдану бойынша ұсыныстары бар ақылы онлайн-марафон бар. Сайтта сондай-ақ Jana Men AOJIRU өнімі – ас қорытуды қолдауға, детоксқа және талшықты толықтыруға арналған сусын ұсынылған.
JanaFit бетінде жобаның 20 мыңнан астам қатысушысы туралы жария түрде мәлімделген. Жарияланған офертада бір онлайн-марафонның құны — 7 990 теңге көрсетілген. Бағдарлама жаттығуларды, КБЖУ есебімен мәзірді, мамандардың бейнесабақтарын және чаттағы кері байланысты қамтиды.
Егер барлық 20 мың қатысушы марафонды толық бағасы 7 990 теңгеден төледі деп болжасақ, жалпы түсім шамамен 159,8 млн теңгені құрар еді. Бұл OSINT Journal-дің инфобизнес пен онлайн-марафондардан түсетін 150 млн теңге бағасының төменгі шегімен салыстыруға болады. Сонымен қатар, сол бағамен 500 млн теңгеге жету үшін шамамен 62,6 мың төлем қажет болар еді. Осылайша, OSINT Journal-дің бағалауы жұмыс гипотезасы бола алады және арифметикалық тұрғыдан мүмкін емес болып көрінбейді.
Бөлек 1xBet, Olympus және Fonbet-тен қаржыландыру туралы тұжырымды атап өткен жөн.
Құжатта JanaMen-ге аталған букмекерлерден төлемдер жасалғанын растайтын нақты жарнамалық интеграциялар келтірілмеген. Брендтерді атау олармен коммерциялық қатынастардың расталуын алмастырмайды.
NOMAPAY: АҚША АҒЫНДАРЫНЫҢ ДӘЛЕЛДЕНБЕГЕН БАЙЛАНЫСЫ
Бөлек OSINT Journal NomaPay-ды болжамды қаржылық схеманың ықтимал буыны ретінде сипаттайды және жобамен байланысты төлем арналарын атайды.
Деректемелерді тексеру сәйкессіздікті анықтайды: OSINT жарияланымында 240340028731 БСН көрсетілген, ал NomaPay-дың ресми сайты 240740012077 БСН-ін және Ұлттық банктің 01-25-206 төлем ұйымының есептік тіркеу нөмірін келтіреді.
Мұны Kompra.kz сервисі арқылы тексеру де растайды: мұндай БСН жоқ.
Ұлттық банк NomaPay-ды электрондық ақша жүйелерінің тізіміне енгізеді. Бұл компанияның реттелетін төлем инфрақұрылымына қатысуын растайды, бірақ оның JanaMen-ді жасырын қаржыландыру үшін пайдаланылғанын анықтамайды.
Nomatech ЖШС шынымен де 2024 жылғы 13 маусымда 240640014525 БСН-імен тіркелген. Басшысы ретінде Айтым Жақыпов көрсетілген. Бұл ретте корпоративтік деректерде ұйымның негізгі қызмет түрі — коммерциялық қызмет және басқару мәселелері бойынша консультациялау, ЭҚЖЖ коды 70221.
Бөлек авторлар «аффилиирленген ЖК желісі» туралы мәлімдейді, ол арқылы P2P-аударымдар мен БАДтар мен марафондар үшін төлемдер жеңілдетілген салық режимінде қабылданады. Алайда есепте бұл ақпараттың қайдан алынғаны және мұндай тұжырымдар қандай деректерге негізделгені түсіндірілмейді. Нәтижесінде бұл тұжырымның негізділігін тексеру мүмкін емес.
БУКМЕКЕРЛІК НАРЫҚ ТӨЛЕМДЕРІ МЕН JANAMEN-ДІ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ — БІР НӘРСЕ ЕМЕС
Есептің негізгі тезистерінің бірі — букмекерлік нарықтың қаржылық ағындарының JanaMen-мен болжамды байланысы. Біз NomaPay-дың рөлі және Жақыповтың Ұмар Кремлевпен жария қатынастары туралы не белгілі екенін тексердік.
2025 жылғы қазанда Мәжіліс депутаты Ермұрат Бапи сұрау жолдады премьер-министр Олжас Бектеновке, Қаржылық мониторинг агенттігінің (ҚМА) басшысы Жанат Элімановқа және Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовке. Депутат Бірыңғай ставкаларды есепке алу жүйесінің (БСЕЖ) жұмысы букмекерлік компаниялардың төлемдерін бақылаудың жеке мердігерде шоғырлануына әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Ол сондай-ақ NomaPay-дың ресейлік спорт функционері Ұмар Кремлевпен ықтимал байланыстары туралы мәселе қойды.
ORDA жарияланымында жүйедегі рөлдердің қалай бөлінгені түсіндірілді: БСЕЖ операторы мемлекеттік «Бірыңғай есепке алу жүйесінің операторы» ЖШС болып табылады, ал NomaPay мердігер ретінде әрекет етеді. Осылайша, сөз NomaPay-дың жүйеге ресми түрде иелік етуі туралы емес, оның букмекерлік ставкаларды есепке алу жүйесіне қызмет көрсетуге қатысуы туралы болып отыр.
Бұл ретте депутаттың NomaPay-дың Кремлевпен ықтимал байланыстарына қатысты алаңдаушылығы өздігінен мұндай байланыстың бар екенін дәлелдемейді. Ашық қазақстандық тізілімдерден бұған құжаттық растау табылмады.
Кремлевтің Жақыповпен және JanaMen жобасымен жария байланысы шынымен де бар, және жобаның өзі оны жасырмайды. 2024 жылғы ақпаннан бастап жобаның бір бағыты Кремлев басқаратын Халықаралық бокс қауымдастығымен (IBA) ынтымақтастықта IBA JanaMen деген атаумен дамып келеді. Режиссер Қана Бейсекеевке берген сұхбатында Жақыпов өзінің жобасы федерациядан қаржыландыру алатынын жеке растаған. Демек, IBA тарапынан JanaMen-ді қолдауды жасырын байланыс емес, жария мәлімделген ынтымақтастық ретінде қарастырған дұрыс.
Бұл қолдаудың нақтырақ растаулары да бар. 2025 жылғы қарашада Кремлев Жақыповқа JanaMen көпфункционалды спорттық-сауықтыру орталығын салуға сертификатты жеке табыс етті. 2026 жылғы мамырда Астана маңындағы Қосшы қаласында IBA JANAMEN кешенінің құрылысының басталғанын білдіретін уақыт капсуласын салу ресімі өтті. Іс-шараға Кремлев, Жақыпов және жергілікті билік өкілдері қатысты.
OSINT Journal есебінде болжамды букмекерлік қаржыландыру ашық емес қаржылық ағындар туралы жалпы нұсқаға енгізілген. Алайда авторлар букмекерлерден Nomapay немесе басқа компаниялар арқылы JanaMen-ге дейінгі төлем тізбегін келтірмейді.
Демек, үш мән-жайды ажырату қажет: Nomapay-дың букмекерлік нарықтың төлем инфрақұрылымына қатысуы, компанияның Жақыповпен корпоративтік байланысы және JanaMen-ді нақты қаржыландыру. Алғашқы екі мән-жай ашық дереккөздермен расталса да, үшіншісі үшін дербес дәлелдер қажет.
«АНАКОНДА» ЖОСПАРЫ: НАҚТЫ НЕГІЗСІЗ ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРАЛАР
Есептің қорытынды бөлігінде авторлар өз пікірінше JanaMen және жобамен байланысты компанияларға қатысты қарастыруға тиіс шараларды санамалайды.
Бұл бөлімнің негізгі мәселесі — авторлар журналистік болжамдарды, заңнаманы өзгерту жөніндегі ұсыныстарды және мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын біріктіре отырып, әрбір әрекетке қандай нақты фактілер негіз болуы керектігін ашпайды. Сонымен қатар, заңды бұзуға күдік, тексеруге негіздердің болуы және құқық бұзушылық құрамының дәлелденуі — әртүрлі нәрселер.
ҚР ҚК 306-бабы: жаттығулардың қауіптілігін көрсету жеткіліксіз. Бап қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін қызметтер көрсету үшін жауапкершілікті көздейді, егер бұл денсаулыққа зиян келтірсе. Құқықтық бағалау үшін нақты бұзушылықты және салдармен себептік байланысты анықтау қажет.
Егер авторлардың наразылықтары БАДтарды сатуға қатысты болса, биологиялық белсенді қоспалар Қазақстанда тыйым салынбағанын ескеру маңызды. Алайда қоспалар мемлекеттік тіркеуден өтуі керек, ал оларды өткізу мен жарнамалау белгіленген талаптарға сай болуы тиіс.
Медициналық сараптамалар: негізді шара ма әлде жеткіліксіз нақты талап па? OSINT Journal JanaMen қатысушыларына медициналық тексерулер жүргізуді ұсынады, алайда нақты тәуекелдерді нақтыламайды. Мұндай ұсыныстың өзі ақталған болуы мүмкін. Қарқынды жүктемелер мен қатысушылардың салмағының едәуір төмендеуін ескере отырып, тәуелсіз медициналық бағалау қолданылатын әдістердің қауіпсіздігін және медициналық сүйемелдеудің жеткіліктілігін тексеруге көмектесер еді.
«Цифрлық блэкаут» және төлем арналарын бұғаттау. Жарияланымда «цифрлық блэкаут және трафикті тазарту» деген тұжырым пайдаланылады. Бірақ бұл публицистикалық белгілеу, ал дербес құқықтық негіз емес. «Онлайн-платформалар және онлайн-жарнама туралы» заң онлайн-жарнаманы реттейді, бірақ кез келген шектеулер нақты заңды негіздерді және белгіленген рәсімді сақтауды талап етеді. Сондықтан қызметтің ашық еместігіне күдіктену жеткіліксіз.
Төлемдерді бұғаттау туралы ұсыныстарды да осылай бағалау керек. Мысалы, Антифрод-орталық нормалары алаяқтық белгілері анықталған кезде арнайы тетіктерді көздейді. Бұл тетікті кірістерді жасыруға күдіктенуге байланысты жобаның барлық төлемдерін қатыру өкілеттігі ретінде автоматты түрде түсіндіруге болмайды. Қаржылық шектеулер үшін қолданылатын құқықтық негізді және операцияның нақты мән-жайларын анықтау қажет.
«Медиалық медицина туралы» заң: нақты нені реттеу ұсынылады? Егер OSINT Journal жаңа нормативтік акт қабылдауды ұсынса, оның болжамды реттеу пәнін ашу қажет: блогерлердің ұсыныстары, қызметтерді жарнамалау, БАДтарды сату немесе ықтимал зиянды ақпаратты жариялау үшін жауапкершілік. Мұндай нақтылаусыз жеке заңның қажеттілігін де, оның JanaMen-ге болжамды қолданылуын да бағалау мүмкін емес.
Бұл ретте Қазақстанда сабақтас мәселелерді реттейтін нормалар қазірдің өзінде бар. Мысалы, БАДтарды жарнамалау ережелері тұтынушыларды сипаттамалар мен болжамды нәтижелерге қатысты жаңылыстыруға, қоспаларға емдік қасиеттер телуге және тіркелмеген өнімдерді жарнамалауға тыйым салады.
ФБРК JanaMen Health жарнама материалдарын зерттеді. Ерлер мен әйелдерге арналған витамин кешендерінің беттерінде нақты сандық нәтижелер көрсетілген: атап айтқанда, екі аптада энергия деңгейінің 35%-ға артуы, ерлердің 78%-ында тестостеронның жоғарылауы және әйелдердің 74%-ында гормондық баланстың қалыпқа келуі.
Басты бетте сондай-ақ «аурулардан қорғау», аурулардың алдын алу, ұйқыны жақсарту және стресті төмендету туралы тұжырымдар пайдаланылады. Бұл ретте сайт өнімді БАДтар ретінде белгілейді және олардың дәрілік заттар болып табылмайтынын көрсетеді. Мұндай ескертудің өзі қалған жарнамалық тұжырымдардың дұрыстығы туралы мәселені жоймайды.
Бұл әрі қарай тексеруге негіз береді, бірақ әзірге JanaMen Health заңды бұзады деп тұжырымдауға мүмкіндік бермейді.
Медиаактивтерді тәркілеу: жеткілікті негізсіз ұсыныс. OSINT Journal есебінде жобаның медиақызметімен байланысты активтерді тәркілеу мүмкіндігін қарастыру ұсынылады. Алайда қандай активтер туралы айтылып отырғаны және бұл ұсыныс қандай фактілерге негізделгені түсіндірілмейді.
РЕДАКЦИЯ ПІКІРІ
OSINT Journal тергеуі гипотезалар, бағалау сандары және мемлекеттік органдардың араласуы туралы ұсыныстар жиынтығы болып табылады. Онда тексерілетін фактілер бар — NomaPay мен Nomatech-тің болуы, Айтым Жақыповтың компаниялармен байланысы, JanaMen-нің коммерциялық өнімдері және IBA-мен ынтымақтастығы. Бірақ жасырын ақша ағындары, ірі кірістер және салықтық схемалар туралы негізгі тұжырымдар жеткілікті дәлелдік негізсіз қалып отыр.
