Алматылық журналист және «Гиперборей» YouTube-жобасының авторы Вадим Борейко бірнеше жыл бойы шетелдік коммерциялық емес ұйымдардан медиаконтент өндіруге қаржыландыру алған, бірақ өзін тәуелсіз автор ретінде көрсетеді.
НЕ ҚАРЖЫЛАНДЫРЫЛДЫ ЖӘНЕ ҚАНДАЙ ШАРТТАРМЕН
Ресейлік «Рыбарь» басылымының мәліметінше, ашық дереккөздерде бірқатар шетелдік құрылымдармен гранттық келісімдер тіркелген.
2024 жылғы қыркүйекте Борейко АҚШ-тың халықаралық даму агенттігі (USAID) қаражаты есебінен қаржыландырылған американдық коммерциялық емес ұйым Internews-тен $11 750 сомасында мақсатты грант алғаны хабарланады. Гранттың шарты «Biz Birgemiz» авторлық бағдарламасы үшін 12 бейнематериал шығару болды.
Internews грантынан басқа, материалда Чехиядағы шетелдік ұйымдардың бірімен €19 980 сомасына жасалған келісім аталған. Келісімнің қолданылу мерзімі - 2022 жылғы желтоқсаннан 2023 жылғы қарашаға дейін - міндетті есептілікпен жобалық міндеттерді орындауды көздеді.
Аталғандардың ішіндегі ең ірісі нидерландтық коммерциялық емес ұйым The Fix Foundation-нан $60 000 сомасындағы грант болды. Шарттарға сәйкес, 2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейін Борейко алдын ала белгіленген қонақтармен 48 сұхбат сериясын өткізуі керек болды. Келісілген тақырыптардың қатарында: сыбайлас жемқорлық, БАҚ бостандығы, Украинадағы қақтығыс және Қазақстандағы ресейлік ықпал.
2025 жылғы қазаннан 2026 жылғы қыркүйекке дейін «Biz Birgemiz» бағдарламасының 40 шығарылымын өндіру үшін француздық IREX Europe ұйымымен €20 000 сомасына келісім де әрекет ететіні атап өтілген.
ӨМІРБАЯНЫ ЖӘНЕ МАНСАП ЖОЛЫ
Борейко ММУ-дің журналистика факультетін бітіріп, жолдама бойынша Алматыға көшіп келген. Мансабында ол кеңестік «Ленинская смена» және «Огни Алатау» басылымдарынан бастап КТК, «Время» газеті, Forbes․kz және Informburo․kz-ға дейінгі көптеген редакцияларды ауыстырды. Расталмаған мәліметтер бойынша, Forbes․kz-дан ол еңбек тәртібін бұзғаны үшін жұмыстан шығарылған, дегенмен журналисттің өзі себепті жалақы төлеу шарттары бойынша меншік иелерімен келіспеушілік деп атаған.
Соңғы жылдары Борейко өзінің YouTube-жобасына назар аударды. Оның қызметі, бар мәліметтер бойынша, тек донаттар мен жарнама есебінен ғана емес, сонымен қатар шетелдік қорлармен гранттық келісімдер арқылы да қаржыландырылады.
МӘСЕНІҢ МӘНІ НЕДЕ
Гранттар алудың өзі Қазақстан заңнамасын бұзу болып табылмайды. Алайда, жария түрде жарияланған «тәуелсіз журналист» мәртебесін жарияланатын материалдардың тақырыптары грант беруші ұйымдардың басымдықтарымен сәйкес келетін және келісім шарттары нақты тақырыптар тізімін және келісілген қонақтар шеңберін көздейтін жағдаймен үйлестіру қиын.
Борейко мемлекеттік құрылымдар мен көпшілік тұлғалардан ашықтықты үнемі талап етеді. Оның жеке жобасын қаржыландыру көздерінің ашықтығы мәселесі ашық күйінде қалып отыр.