Қытай соты қазақ жазушысы әрі сатирик Жеңіс Ырысқанұлының ісін жабық режимде қарайды. Оның ұлының айтуынша, жазушыға «этникалық бірлікті бұзу» айыбы тағылған, алайда отбасы айыптау қорытындысын және басқа сот құжаттарын көрмеген.
ҰСТАУ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Хабарлағандай «Азаттық Азия», 57 жастағы Жеңіс Ырысқанұлын қытай полициясы 2026 жылғы 19 наурызда Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Баркөл-Қазақ ауданында ұстаған. Осыдан кейін туыстарына оның қайда екені және қандай негізде ұсталғаны туралы ресми түрде хабарланбаған.
Жазушының ұлы — Нартай Жеңістің айтуынша, 2025 жылғы желтоқсаннан бастап жазушыны бірнеше рет тексерулер мен сұрақтарға шақырған. Кейде ол үйде бірнеше күн болмайтын, ал кейбір жағдайларда — бір аптаға жуық. Наурызда ұсталғаннан кейін онымен байланыс үзілген.
Отбасы жазушы Құмкөл (Хами) қалалық округінің түрмесінде болуы мүмкін деп жорамалдайды, бірақ бұл ақпараттың ресми растауы жоқ. Туыстарының қытай органдарына жолдаған сұраулары, сондай-ақ Қазақстан Сыртқы істер министрлігі (СІМ) арқылы жасалған өтініштер, ұлының айтуынша, жауапсыз қалған.
ЖАЗУШЫҒА ҚАНДАЙ АЙЫП ТАҒЫЛДЫ
Нартай Жеңістің айтуынша, алғашында туыстарына ауызша түрде «экстремистік көзқарастар» туралы күдіктер айтылған. Кейін отбасына «этникалық бірлікті бұзу» айыбы туралы белгілі болған. Сонымен қатар, туыстары айыптаудың құқықтық негізін растайтын құжаттарды көрмеген.
Жазушының ұлы соттың жабық режимде өтетінін де хабарлаған. Оның айтуынша, адвокат туыстарының отырысқа қатысуына рұқсат берілмейтінін мәлімдеген. Отбасына Ырысқанұлы кінәлі деп танылған жағдайда 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру қаупі төнуі мүмкін екені айтылған.
ІС ЖАҢА ЗАҢМЕН БАЙЛАНЫСТЫ МА
Айыптау Қытайдың 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енген «Этникалық бірлікке жәрдемдесу туралы» заңы күшіне енгеннен кейін жарияланған. Наурызда Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысы қабылдаған заң этносаралық қатынастар саласындағы құқықтық нормаларды белгілейді, оның ішінде билік этникалық бірлікті бұзушы деп санауы мүмкін әрекеттер туралы ережелер бар.
Сонымен қатар, іс материалдарында бұл заңның тікелей Ырысқанұлына қолданылатыны нақтыланбаған. Сондықтан оның айыбы дәл осы жаңа заңнамаға негізделген деп айту әзірге мүмкін емес.
Қытай билігі жазушыға қатысты айыптаулардың құқықтық негізін түсіндірмеген. Пекин бұған дейін заң құқық үстемдігін нығайтуға және ресми танылған 56 этникалық топтың құқықтарын қорғауға бағытталғанын мәлімдеген.
ОТБАСЫ ҚАЛАЙ РЕАКЦИЯ БІЛДІРДІ
Алматы облысында тұратын және Қазақстан азаматы болып табылатын Нартай Жеңіс ел билігіне әкесінің тағдырын анықтау және оны босатуға жәрдемдесу өтінішімен жүгінген. Оның айтуынша, Қазақстан СІМ оның әкесі Қытай азаматы екенін хабарлаған, сондықтан іс Пекиннің юрисдикциясында.
Отбасы қытай билігінен Ырысқанұлын босатуды, оған Қазақстанға көшуге және туыстарымен қосылуға рұқсат беруді талап етеді.
ЖАЗУШЫ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Жеңіс Ырысқанұлы — Шыңжаңнан шыққан жазушы және сатирик, 13 кітаптың авторы. Ұлының айтуынша, ол балалар әдебиеті мен сатиралық шығармалар жазған. 11 кітап мемлекеттік баспалардан шыққан, ал кейбір шығармалары қытай тіліне аударылып, ресми түрде жарияланған.
Ырысқанұлы Қытай Жазушылар одағы мен Шыңжаң Жазушылар одағының мүшесі болған, бұрын Құмкөл округінің Жазушылар одағын басқарған. Ұлы сондай-ақ 2012 жылдан бастап әкесінің шетелге шыға алмағанын және Құмкөл округінің шегінен тыс жерлерге бара алмағанын айтады.
