Қазақстандағы шағын және орта бизнес (ШОБ) субъектілерінің саны 2026 жылдың алғашқы алты айында 200 мыңнан астамға қысқарды. Құрылтай депутаты Константин Авершин қосымша талдау қажеттілігін салық режимінің өзгерістерімен байланыстырып, үкіметтен кәсіпкерлердің қай бөлігі шынымен жұмысын тоқтатқанын, ал қайсысы салық мәртебесін өзгерткенін анықтауды сұрады.
ШОБ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ САНЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2026 жылғы 1 қаңтарда Қазақстанда 2,18 млн жұмыс істеп тұрған ШОБ субъектісі болды. 1 шілдеге қарай көрсеткіш 1,97 млн-ға, яғни 200 706 субъектіге азайды.
Константин Авершиннің айтуынша, ең айтарлықтай қысқару Алматыда болды — онда ШОБ субъектілерінің саны 41 252-ге азайды.
ҚАНША ЖК ҚЫЗМЕТІН ТОҚТАТТЫ
Сұрау салуда салық органдарының жеке кәсіпкерлер (ЖК) бойынша статистикасы бөлек келтірілген. 2026 жылдың бірінші тоқсанында 207 912 ЖК қызметін тоқтатты. 2025 жылдың осыған ұқсас кезеңінде көрсеткіш 82 874, ал 2024 жылы — 125 093 болды.
Сонымен қатар, ұлттық экономика министрлігі бұған дейін 2024–2025 жылдардың бірінші тоқсандарында ЖК қызметін тоқтатудың орташа деңгейі шамамен 104 мыңды құрағанын, ал ағымдағы өзгерістердің қосымша әсері шамамен 100 мың жабылу деп бағаланғанын жария түрде хабарлаған болатын.
СТАТИСТИКАНЫ НЕГЕ НАҚТЫЛАУ ҰСЫНЫЛАДЫ
Депутаттың айтуынша, Ұлттық статистика бюросы ШОБ жұмыс істеп тұрған субъектілерінің санының азаюын ЖК-нің бір бөлігінің 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыстағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнайы салық режиміне көшуімен түсіндіреді.
Сонымен бірге Авершин кәсіпкерлік қызметтің нақты тоқтатылуы мен салық мәртебесінің өзгеруін бөлу қажет деп санайды.
Өз сұрау салуында ол қанша ЖК шынымен жұмысын тоқтатқанын, қаншасы арнайы режимге көшкенін және салық жағдайлары өзгергеннен кейін қанша кәсіпкер қызметін жалғастыра алмағанын көрсетуді сұрайды.
ҮКІМЕТТЕН НЕ СҰРАЛДЫ
Депутат ЖК қызметінің тоқтатылуы туралы деректерді 2024 және 2025 жылдармен салыстыра отырып, сондай-ақ өңірлік және салалық бөліністе ұсынуды сұрады. Бұған қоса, ол салық өзгерістерінің жұмыспен қамтуға, жұмыс орындарының санына, ШОБ айналымына, салық түсімдеріне әсерін және кәсіпкерлік қызметтің бейресми секторға ауысуын бағалауды сұрады.
Талдау қорытындылары бойынша «Әділет» партиясының фракциясы жаңа жағдайлардың шағын және орта бизнеске теріс әсері расталатын жағдайларда салық заңнамасын және құқық қолдану практикасын түзету бойынша нақты ұсыныстар дайындауды ұсынады.
КОНТЕКСТ
Салық реформасының бизнеске салдары бұған дейін де талқыланған. Мәселен, 2026 жылдың мамырында вице-премьер және ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин ШОБ субъектілерінің жабылуы туралы хабарламаларды түсіндірді. Онда ол статистиканың бір бөлігін контексте қарастыру қажет екенін мәлімдеді: министрліктің деректері бойынша, жабылған субъектілер арасында іс жүзінде жұмыс істемеген компаниялар, басқа компаниялары болған кәсіпкерлер, сондай-ақ өзін-өзі жұмыспен қамтығандар санатына ауысқан бизнестер болды.
Сонымен бірге министр теріс сценарийлерге негіз жоқ деп мәлімдеп, экономика мен жекелеген салалардың өсуіне сілтеме жасады. Өз кезегінде, Мәжілістің экс-депутаты Азат Перуашев кәсіпкерлердің айналымның төмендеуіне және компаниялардың жабылуы мүмкіндігіне шағымданғанын хабарлаған болатын.