Ішкі сауда Қазақстанда өсуді жалғастыруда, бірақ өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай баяу. 2026 жылғы қаңтар-тамыз барлық дерлік негізгі көрсеткіштер бойынша 2025 жылдың сәйкес кезеңінің қарқынынан қалып отыр. Сонымен қатар саланың құрылымы бұрынғыша қалып отыр – айналымның үштен екісін көтерме сауда құрайды, ал оның өсуі, өз кезегінде, барған сайын бірнеше нақты өңірге тәуелді болып отыр.
САУДА ӨСУ ҚАРҚЫНЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2026 жылғы қаңтар-тамызда «Сауда» саласы бойынша нақты көлем индексі 106% болды, яғни өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өсім – 6%. Бұл 2025 жылғы қаңтар-тамыз қарқынынан 3 пайыздық тармаққа дерлік төмен, сол кезде өсім 8,9% болған. Баяулау екі сегментке де қатысты: көтерме сауданың өсімі 9,8%-дан 6,7%-ға, бөлшек сауданыкі 6,9%-дан 4,5%-ға төмендеді.
Саланың жалпы көлемінде көтерме саудаға 66,7%, бөлшек саудаға 32,8% тиесілі. Бұл арақатынас соңғы екі жылда дерлік өзгерген жоқ.
КӨТЕРМЕ САУДА НЕГЕ НЕГІЗГІ ДРАЙВЕР БОЛЫП ҚАЛЫП ОТЫР
2026 жылғы қаңтар-тамызда көтерме сауданың көлемі 34,7 трлн теңгені құрады – 2025 жылғы қаңтар-тамызға қарағанда 6,7%-ға өсім. Көтерме тауар айналымының құрылымында азық-түлік емес тауарлар мен өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімдер басым – оларға айналымның 79,8% тиесілі.
Көтерме сауда бірнеше өңірде шоғырланған. Республикалық жалпы көлемнің 35,7% Алматыға, 14,1% Астанаға, 13,4% Атырау облысына, 6,3% Шымкентке тиесілі. Осылайша, төрт өңір елдің барлық көтерме саудасының 70%-ға жуығын құрайды.
БӨЛШЕК САУДАДА НЕ БОЛЫП ЖАТЫР
Бөлшек сауданың көлемі 17 трлн теңгені құрады – 2025 жылғы қаңтар-тамыз деңгейінен 4,5%-ға артық. Сонымен қатар сегмент ішіндегі өсім біркелкі емес: сауда кәсіпорындарының тауарларды өткізуі тек 1,7%-ға өсті, ал жеке кәсіпкерлердің, оның ішінде базарлардағы сауданы қоса алғанда, сатылымдары 10,6%-ға өсті. Бұл бөлшек сауданың неғұрлым аз формалданған сегменті ұйымдасқан саудадан алты есеге жуық жылдам өсіп жатқанын білдіреді.
Меншік нысаны бойынша бөлшек айналымның 89,2% (15 трлн теңге) жеке меншік нысанындағы кәсіпорындарды қамтамасыз етеді, тағы 10,8% (1,8 трлн теңге) – шетелдік қатысуы бар кәсіпорындар.
Азық-түлік тауарлары азық-түлік емес тауарларға қарағанда жылдамырақ өсімді қамтамасыз етті: азық-түлік тауарларын өткізу 10%-ға, азық-түлік емес тауарлардікі тек 1,8%-ға өсті, дегенмен бөлшек сауда құрылымында азық-түлік өнімдеріне айналымның 34,1%, ал азық-түлік емес тауарларға 65,9% тиесілі.
2026 жылғы 1 қыркүйекте сауда кәсіпорындарының тауар қорларының көлемі 1,7 трлн теңгені құрады, бұл 59 күн саудаға сәйкес келеді, яғни сатылым қарқыны сақталған жағдайда ағымдағы қорлар екі айға жуық жұмысқа жетеді.
ӨҢІРЛЕРДІҢ ТАУАР АЙНАЛЫМЫН КІМ ҚҰРАЙДЫ
Бөлшек саудада да, көтерме саудада да ірі қалалар көш бастап тұр: республикалық көлемнің 32,3% Алматыға, 14% Астанаға, 7% Қарағанды облысына, 5,4% Шығыс Қазақстан облысына (ШҚО) тиесілі. Сауданың екі сегментінде де көшбасшылардың сәйкес келуі елдегі іскерлік және тұтынушылық белсенділіктің сол бірнеше өңірде шоғырланғанын растайды.
