В 2025 жылы Қазақстанның шаруашылық жүргізуші субъектілері қоршаған ортаны қорғауға 813,3 млрд теңге жұмсады. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 1,8 есеге жуық артық, сол кезде шығындар 456,1 млрд теңгені құраған еді. Сонымен қатар ауаның ластануы туралы деректер шығындардың өсуін экологиялық жағдайдың жақсаруымен бірмәнді байланыстыруға мүмкіндік бермейді.
ҚАРАЖАТ НЕГЕ ЖҰМСАЛДЫ
Политпросвет.kz деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстанның шаруашылық жүргізуші субъектілері қоршаған ортаны қорғауға 813,3 млрд теңге жұмсады.
Бұл соманың 40%-ға жуығы — 324,7 млрд теңге — табиғат қорғау қызметінің басқа бағыттарына тиесілі. Бұл санатқа, атап айтқанда, 179,3 млрд теңге жаңартылатын энергия көздеріне және 127,5 млрд энергия үнемдеу технологияларына жұмсалды.
Тағы 179,3 млрд теңгені кәсіпорындар қалдықтармен жұмыс істеуге, 160,9 млрдты — атмосфералық ауаны қорғауға және климаттың өзгеруімен күреске жұмсады. Ағынды суларды тазартуға 103,8 млрд теңге, топырақты, жер асты және жер үсті суларын қорғау мен қалпына келтіруге — 31,5 млрд тиесілі болды.
Яғни, 813,3 млрд теңге сомасы тек ауаның ластануымен күреске тікелей жұмсалған шығындарды ғана емес, сонымен қатар басқа табиғат қорғау бағыттарына салынған инвестицияларды да қамтиды.
ҚАНДАЙ ӨҢІРЛЕР ЕҢ КӨП ЖҰМСАДЫ
Қоршаған ортаны қорғауға ең көп Ақтөбе облысының кәсіпорындары жұмсады — 146,5 млрд теңге, бір жыл бұрынғы 63,5 млрдқа қарсы. Одан кейін Түркістан облысы (123,7 млрд теңге) және Қарағанды облысы (97,5 млрд) тұр. Осы үш өңірге елдегі барлық табиғат қорғау шығындарының 45,2%-ы тиесілі болды.
Алдыңғы бестікке сондай-ақ Атырау облысы (91,2 млрд теңге) және Павлодар облысы (72,1 млрд) енді. Ең аз Жетісу облысының (2,1 млрд теңге), Алматы облысының (2,8 млрд) және Астананың (3,5 млрд) кәсіпорындары жұмсады. Алматыда шығындар 10,4 млрдты, Шымкентте — 19 млрд теңгені құрады.
Түркістан облысында өсу әсіресе күрт болды: бір жыл бұрын шығындар 3,7 млрд теңгені құраған еді. Сонымен қатар 2025 жылы шығындар небәрі 3,5 млрдқа жетті, бұл жалпы көрсеткіште инвестициялық жобалардың айтарлықтай рөлін көрсетеді.
ҚАНДАЙ ЕЛДІ МЕКЕНДЕР ЖОҒАРЫ ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІН КӨРСЕТТІ
«Қазгидрометтің» 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы деректері бойынша, ластанудың төмен деңгейі 27 елді мекенде, жоғарылаған — 24, жоғары — 13, өте жоғары — 5 елді мекенде тіркелді.
Ластанудың өте жоғары деңгейі Қарағанды, Абай, Жезқазған, Петропавл және Ақтөбе облысындағы Шұбарши кентінде байқалды. Тағы 13 елді мекен, оның ішінде Алматы, Ақтөбе, Атырау, Өскемен, Теміртау, Павлодар және Астана, жоғары ластану санатына жатқызылды.
Алты ай ішінде «Қазгидромет» ауаның жоғары ластануының 337 жағдайын тіркеді. Ең көбі — Қарағандыда (244), одан кейін Шұбаршида (54), Атырауда (25), Петропавлда (11) және Жезқазғанда (3).
ШЫҒЫНДАР ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІМЕН СӘЙКЕС КЕЛЕ МЕ
Бірқатар өңірлерде жоғары табиғат қорғау шығындары ластанудың жоғары деңгейімен ұштасады. Ақтөбе облысында 146,5 млрд теңге шығындар кезінде Ақтөбе жоғары, ал Шұбарши — өте жоғары ластану деңгейіне ие. Қарағанды облысында (97,5 млрд теңге) Қарағанды өте жоғары ластану санатына жатады, Теміртау — жоғары. Ұқсас жағдай Атырау облысында (91,2 млрд теңге) және Шығыс-Қазақстан облысында (шамамен 59 млрд теңге) байқалады.
Сонымен қатар ерекшеліктер де бар. Ұлытау облысында 7 млрд теңге шығындар кезінде Жезқазған өте жоғары, ал Сәтбаев — жоғары ластану деңгейіне ие. Солтүстік-Қазақстан облысында 9,9 млрд теңге шығындар кезінде Петропавл да өте жоғары ластану санатында болды. Түркістан облысында, керісінше, 123,7 млрд теңге шығындар кезінде жоғары деңгей тек Түркістанда тіркелді, ал Кентау мен Састөбе төмен ластану аумақтарына жатқызылды.
Сонымен қатар осы деректер бойынша шығындар мен ластану деңгейі арасындағы тікелей байланысты анықтау мүмкін емес. 813,3 млрд теңгеге ауа сапасын жақсарту бойынша шаралар ғана емес, сонымен қатар қалдықтарға, ағынды суларды тазартуға, ЖЭК-ке, энергия үнемдеу технологияларына және басқа бағыттарға жұмсалған шығындар да кіреді.
