Шетелдік тіркеудегі автокөлік иелеріне 2026 жылдың бес айында административтік айыппұлдар 2,2 млрд теңгеден астам сомаға жазылды, алайда тек шамамен 0,8 млрд теңге төленді. Сондай-ақ, ішкі істер министрлігі (ІІМ) мұндай автокөліктердің нақты саны туралы деректердің жоқтығын мойындады, өйткені жеке есеп жүргізілмейді.
ІІМ ҚАНДАЙ ДЕРЕКТЕР КЕЛТІРДІ
Inbusiness.kz деректері бойынша, 2026 жылдың бес айында шетелдік тіркеу нөмірлері бар автокөлік жүргізушілеріне 2,2 млрд теңгеден астам сомаға административтік айыппұлдар тағайындалды. Оның ішінде шамамен 0,8 млрд теңге төленді. ІІМ мұндай автокөліктердің жеке есебі жүргізілмейтінін де хабарлады.
БАҚЫЛАУ ҚАЛАЙ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛАДЫ
ІІМ ақпараты бойынша, шетелдік автокөліктердің болу мерзімдерінің сақталуын шекара және кеден органдары, ал Қазақстан аумағында — жол полициясы қызметкерлері бақылайды.
Сонымен қатар, ІІМ басқа мемлекеттердің құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимыл жасайды. Автокөліктер және олардың иелері туралы мәліметтер алмасу ІІМ Интерпол Ұлттық орталық бюросы арқылы, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) елдерінің құзыретті органдарымен тікелей байланыс арналары бойынша жүзеге асырылады.
ІІМ мемлекеттік кірістер комитетімен бірлесіп, шекарадан өтуді тіркеу жүйелерін, ЕАЭО шеңберінде деректер алмасуды және бірлескен рейдтерді пайдалана отырып, көлік құралдарын заңсыз әкелуге қарсы іс-қимыл бойынша жұмыс жүргізеді.
ДЕПУТАТ НЕ ДЕДІ
Жағдайға мәжіліс депутаты Олжас Күспеков назар аударды. Оның айтуынша, айыппұлдарды өндіріп алудың төмен деңгейі Қазақстаннан тыс жерде тіркелген автокөлік иелері жасаған құқық бұзушылықтарды әкімшілендірудегі қиындықтарды көрсетеді.
Депутат сондай-ақ шетелдік автокөліктердің бірыңғай есебінің болмауы айыппұлдарды өндіріп алуды қиындатып, қауіпсіздік пен бюджетке қауіп төндіретінін мәлімдеді. Оның сөзінше, мұндай көліктердің көпшілігі ЕАЭО елдерінен — Ресейден, Қырғызстаннан және Армениядан келеді.
Парламентарий ұсыныстарының қатарында — автокөліктер, олардың иелері, елде болу мерзімдері және административтік өндіріп алулар туралы бірыңғай цифрлық деректер базасын құру, сондай-ақ Қазақстанда тұрған шетелдік тіркеудегі автокөліктерге түгендеу жүргізу.
ҚАНДАЙ ЖАУАПКЕРШІЛІК КӨЗДЕЛГЕН
Мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерінсіз не белгіленген тәртіпте тіркелмеген көлік құралын басқару ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабының 2-бөлігі бойынша жауапкершілікке әкеп соғады («Көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзу»).
Айыппұл мөлшері 10 АЕК (2026 жылы 43 250 теңге) құрайды. Жыл ішінде қайталап бұзғаны үшін ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабының 2-1-бөлігі бойынша жауапкершілік қолданылады — 20 АЕК мөлшерінде айыппұл не бір жыл мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыру.
ІІМ сондай-ақ, көлік құралы бұзушылықтар жойылғанға дейін мамандандырылған тұраққа қойылуы мүмкін екенін хабарлады. Ведомство eGov порталы арқылы көлік құралдарын тіркеуді электронды форматқа ауыстыруды жалғастыруда.
КОНТЕКСТ
Шетелдік тіркеудегі автокөліктер және оларды пайдалануды бақылау мәселесі Қазақстанда бірнеше жылдан бері талқылануда.
2023 жылы Қазақстанда 2022 жылғы 1 қыркүйекке дейін әкелінген автокөліктерді заңдастыру науқаны аяқталды. ФБРК редакциясы рәсімдеу тәртібін, ЕАЭО елдерінде есептен шығарылмаған автокөліктерді уақытша есепке қою ерекшеліктерін, сондай-ақ заңсыз тіркеу және алаяқтық схемалар қаупін егжей-тегжейлі талдады.
Сонымен қатар, 2022 жылы Еуропалық Одақ ресейлік автокөлік тасымалдаушыларына қатысты шектеулер енгізгеннен кейін, көлік компанияларының бір бөлігі өз қызметін Қазақстанға ауыстыра бастады.
ФБРК-ның Қазақстандағы шетелдік тасымалдаушылардың жұмысы туралы тергеуінде бірлескен кәсіпорындар құру тәжірибесі, жүк көлігін тіркеу, мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерін пайдалану мәселелері, шетелдік рұқсат бланкілерінің (ШРБ) тапшылығы, сондай-ақ тіркемені ауыстыру және жүкті ауыстырып тиеуді қолдана отырып, халықаралық тасымалдар қағидаларына енгізілген бірнеше реттік өзгерістер егжей-тегжейлі қарастырылды.
