АҚШ Ұлттық барлау директоры (DNI) Тулси Габбард Америка Құрама Штаттарының 30 елдегі 120-дан астам биозертхананы, оның ішінде Украинадағы 40-тан астам нысанды қаржыландыруына қатысты материалдардың құпиясының жойылғанын мәлімдеді. Бұл мәлімдеме ол қызметінен кетуіне бірнеше күн қалғанда жасалды.
НЕ БОЛДЫ
Баспасөз релизіне сәйкес, АҚШ Ұлттық барлау директоры кеңсесі (ODNI) АҚШ үкіметі қаржыландыратын көптеген зертханалар қауіпті және жоғары жұқпалы патогендерді зерттеумен айналысқан, ал кейбір жобалар патогендердің функцияларын күшейту (gain-of-function) бойынша зерттеулерді қамтуы мүмкін екенін хабарлады.
Сонымен қатар, американдық барлау бұған дейін АҚШ қолдайтын Украинадағы зертханалардың бірі, олардың бағалауынша, қауіпті патогендерді сақтауы мүмкін және жалғасып жатқан соғыс жағдайында осал күйінде қалғаны туралы ескерткен болатын.
Тулси Габбард X парақшасында құпиясы жойылған материалдардың жариялануын түсіндіріп, мұндай нысандардың қызметін зерттеуді жалғастыру ниетін білдірді.
«Бүгін мен бұрын жарияланбаған, АҚШ үкіметінің 30-дан астам елдегі, соның ішінде Украинадағы 120-дан астам биозертхананы өткенде қаржыландыруы туралы жаңа мәліметтері бар барлау деректерін жариялаймын. ODNI осы зертханалардың қай жерде орналасқанын, олардың қандай патогендерді сақтайтынын және онда қандай зерттеулер жүргізілетінін анықтау үшін әкімшіліктегі серіктестермен жұмысын жалғастырады», — деп жазды ол.
ҚҰЖАТТА НЕ БАР
Баспасөз релизіне төрт беттік PDF файл тіркелген, ондағы ақпараттың бір бөлігі қара блоктармен жасырылған. Құжатта Украинадағы зертханалар туралы мәліметтер бар. Кейбір деректер презентациялық нысанда келтірілген.
Материалдарға сәйкес, Украинада биологиялық қауіптерді азайту бағдарламалары аясында қолдау алған 40-тан астам зертхана жұмыс істеген. Құжатта күйдіргі, туляремия, туберкулез, шошқа обасы, Марбург вирусы, Эбола вирусы және басқалары сияқты патогендер аталады.
Беттердің бірінде жобалардың құны мен мердігерлері көрсетілген төрт зертхананың мысалдары келтірілген. Олардың арасында Херсон және Закарпат облыстарындағы зертханалар, сондай-ақ Украина обаға қарсы институтының Орталық референс-зертханасы аталған. Негізгі мердігер ретінде Black & Veatch компаниясы көрсетілген.
Сондай-ақ, АҚШ биоконтейнменттік зертханаларда жоғары патогенді құс тұмауының геномын және басқа да жоғары жұқпалы вирустарды зерттеуді қаржыландырғаны айтылады.
РЕСЕЙДЕ ҚАЛАЙ РЕАКЦИЯ БІЛДІРДІ
Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің (РФ СІМ) ресми өкілі Мария Захарова жарияланымды өзінің Telegram-арнасында түсіндірді.
«Бұл біз бен Ресей Қорғаныс министрлігі халықаралық қоғамдастықтың назарын АҚШ-тың ұлттық аумағынан тыс жерлерде, соның ішінде Украинада жүргізетін қауіпті және ешкім бақыламайтын әскери-биологиялық қызметіне аудара отырып, бірнеше рет айтқанымыздың бәрі», — деп жазды Мария Захарова.
УКРАИНАДА НЕМЕН ЖАУАП БЕРДІ
Украина Сыртқы істер министрлігінде (СІМ) хабарлағандай, Киев биологиялық қаруды әзірлеу бағдарламаларының бар екендігі туралы мәлімдемелерді жоққа шығарады.
Ведомство Украина мен АҚШ-тың биологиялық қауіпсіздік саласындағы көп жылғы ынтымақтастығы тек қоғамдық денсаулық сақтау жүйесін, эпидемиологиялық қадағалауды, зертханалық диагностиканы және биологиялық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталғанын мәлімдеді.
«Украина тарапы ешқашан биологиялық қаруды әзірлеуге, өндіруге немесе жинақтауға байланысты қызметпен айналыспаған. Халықаралық техникалық көмек бағдарламаларына тартылған зертханалар денсаулық сақтау жүйесінің, ветеринарлық медицинаның және басқа да ғылыми мекемелердің диагностикалық, ғылыми немесе референс-зертханалары болып табылады», — делінген Украина СІМ түсіндірмесінде.
Ведомство сондай-ақ 2022 жылы Ресейдің өтініші бойынша Биологиялық және токсиндік қаруды тыйым салу туралы конвенция аясында консультациялар өткенін еске салды. Осы консультациялар барысында әскери биологиялық бағдарламалардың бар екендігі туралы айыптаулар расталмаған.
Украина СІМ мәлімдегендей, осыған ұқсас мәселелер БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде де қаралған.