Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (ҰҚК) шекара қызметі «Жайсан» өткізу пункті арқылы 80 бұқа тиелген жүк көлігінің кіруін растады, ал кеден малдың қайдан келгенін және неге көлікке транзиттік декларация табылмағанын әлі күнге дейін білмейді. Ведомстволар бұл ретте Түркістан облысында ұқсас жағдайлар болмағанын айтады, алайда ФБРК-ның дереккөздері Жамбыл облысында ұқсас мәселе бар екенін айтады, олардың сөзінше, мал әкетуге арналған ветеринариялық құжаттарды жай ғана сатып алуға болады.
«ҚАЗЫҒҰРТ» БЕКЕТІНДЕ НЕ БОЛДЫ
Жуырда ФБРК Түркістан облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментінің (МКД) хаты туралы жазған болатын, оған сәйкес 2026 жылғы 29 шілдеде «Қазығұрт» бекетіне жалпы салмағы 17 850 кг болатын 80 бас бұқа тиелген жүк көлігі келген. Тасымалдаушыда CMR жүкқұжаты, инвойс және Грузияның экспорттық декларациясы болған, бірақ кеден белгілері жоқ.
Ең таңғаларлық нәрсе электрондық жүйеден табылды. Ұстау күні көлік құралдарының шекарадан өтуін тіркейтін «Беркут» жүйесі бұл көліктің кіргенін көрсетпеді. Кейінірек жазба бәрібір пайда болды: жүк көлігі 18 шілдеде Ақтөбе облысындағы «Жайсан» бақылау-өткізу пункті (БӨП) арқылы кірген болып шықты. МКД мұны жалған деректер енгізу мүмкіндігі деп атады.
Жағдайды анықтау үшін ФБРК мемлекеттік кірістер комитетіне (МКК) және ҰҚК Шекара қызметіне сауал жолдады.
ҰҚК МЕН МКК НЕ ДЕП ЖАУАП БЕРДІ
ҰҚК қысқа жауап берді. Ведомство көлік құралын өткізу «ҚР Мемлекеттік шекарасы туралы» Заңға сәйкес жүзеге асырылғанын хабарлады, ал қалған мәселелер бойынша ведомство МКК-ға жүгінуді ұсынды.
Дәл сол жерден егжей-тегжейлі жауап келді.
МКК МКД материалдары қаралып, шекарадан өту мән-жайларын және «Беркуттегі» деректерді тексеру үшін ҰҚК Шекара қызметіне жіберілгенін хабарлады. Шекара қызметі өз кезегінде МКК-ға жүк көлігі Ресейден «Жайсан» арқылы 80 бас малмен кіргенін жауап берді. Бұл МКД күдікті деп санаған жазбаны растайды, бірақ кеденнің өзіндегі сұрақтарды жаппайды.
Транзиттік декларацияның электрондық көшірмесі «Кеден» жүйесінен де табылмады. Қазіргі уақытта малдың қайдан келгені және оның қалай әкелінгені тексерілуде. Тексерудің бір мақсаты - Ресейден бұрын әкелілген мал ретінде тыйым салынған мал әкетуін болдырмау. Тексеру аяқталғанша бұқалар жекеменшік мал базасында ұсталады. Тауар мен тасымалдаушыға қатысты шараларды МКК оның қорытындысы бойынша шешуді уәде етті.
КАДРДАН ТЫС НЕ ҚАЛДЫ
МКК-ның жауабы бірден бірнеше сұрақты анықсыз қалдырады. МКД-ның Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) елдерінің кедендері арасында күнделікті ақпарат алмасу туралы ұсынысын комитет қолдамады да, қабылдамады да. Ол тек тыйым салынған және шектелген тауарлар туралы деректер алмасу қолданыстағы механизмдер бойынша «белгіленген тәртіппен» жүретінін хабарлады, ал оның күнделікті болатынын нақтыламады.
«Ұқсас жағдайлар» туралы мәлімдеме де ескертпені қажет етеді. МКК Түркістан облысы бойынша МКД деректеріне сілтеме жасады. 2026 жылға «Беркуттегі» айырмашылықтары бар басқа партиялар дәл сол жерде анықталмаған.
ФБРК ДЕРЕККӨЗДЕРІ НЕ АЙТАДЫ
Сол уақытта ФБРК дереккөздері басқа өңірді нұсқайды. Олардың сөзінше, ұқсас мәселе Жамбыл облысында да бар, онда малды, оның ішінде ұсақ малды әкетуге арналған ветеринариялық құжаттарды ветеринарлардан ешқандай қиындықсыз сатып алуға болады. Ресейлік сертификаттар, олардың тұжырымынша, «Қордай» өткізу пунктінің жанында сатылады.
Оның үстіне, ФБРК дереккөздерінің сөзінше, қырғыз ветеринариялық қызметі өтіп жатқан әрбір партияны тіркейді, ал Қазақстанда мұндай есеп жоқ дейді олар. Қырғызстаннан келетін малдың бір бөлігі одан әрі Өзбекстанға және Тәжікстанға жіберіледі деп қосады олар.
Егер бұл мәліметтер рас болса, онда шекара малды біркелкі емес санайды: бір жағынан партия жазылады, екінші жағынан ветеринардан сатып алынған қағазға сенеді. Кеден мен шекарашылар мұны тексере алмайтыны, шамасы, анық. Сөз ветеринариялық бақылау саласындағы ауыл шаруашылығы министрлігіне (АШМ) қалады. Ведомствоға қарапайым сұрақ: Қазақстанда шекарадан кететін малды кім санайды және жалпы санай ма?
