ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлерінде жапырақ жегіш және сорғыш зиянкестерден қорғау үшін өңдеу кезінде қандай препараттар қолданылатыны және олардың тірі ағзаларға, оның ішінде адамдарға қаншалықты әсер етуі мүмкін екендігі туралы айдарды жалғастырады.
Бұған дейін біз Астана қ., Орал қ. және Шығыс Қазақстан облысының тұрғындарын немен улауды жалғастырып жатқанын жазған болатынбыз. Бұл бөлімде біз Атырау қ. қоңыздарымен күресу кезінде қандай препараттар қолданылатыны туралы айтамыз.
Атырау қалалық әкімдігінің деректері бойынша, ағаштарды фитосанитарлық өңдеу «Атырау қаласының жасыл желектеріне күтім жасау» мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасы аясында жүргізіледі. Өңдеуді төрт кезеңде жүргізу жоспарланған: 2024 жылдың сәуірінен қазанына дейін.
Дезинсекция қарағашты қарағаш жапырақ жегішінен қорғауға бағытталғаны атап өтіледі. Барлық жұмыстар түнгі уақытта жүргізіледі. Өсімдіктерді өңдеу кезінде «Энжио», «Изуми», «Хлорцирин», «Крейсер» және «Децис Эксперт» препараттары қолданылады.
Осы препараттардың әсер етуші заттарын, сондай-ақ олардың тірі ағзаларға уытты әсерін егжей-тегжейлі қарастырайық, әрі Қазақстанда қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесі шеңберіндегі олардың қолдану аясына назар аударған жөн.
«Энжио» және «Изуми» инсектицидтері - құрамына екі белсенді зат кіретін химиялық препараттар: «Тиаметоксам» және «Лямбда-цигалотрин».
- «Тиаметоксам» әсері жағынан никотинге ұқсас және әртүрлі органдар мен тіндерге, көбінесе бауырға және бүйрекке зиянды әсер ететін неоникотиноидтар класына жатады. Зат адамда бас айналу, құсу және диареямен сипатталатын өткір улануды тудыруы мүмкін.
2020 жылы американдық зерттеушілер тобы неоникотиноидтарды қолдану АҚШ-та құстар санының айтарлықтай төмендеуіне әкелді деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, неоникотиноидты пестицидтер іргелестердің, аралардың және басқа тозаңдандырушы жәндіктердің жойылуына әкеледі, осыған байланысты Еуропалық Одақ елдерінде тыйым салынған.
- «Лямбда-цигалотрин» шырышты қабықты тітіркендіреді, адамның жүрек-тамыр жүйесіне теріс әсер етеді және өкпенің ісінуіне әкелуі мүмкін. Зат су ағзалары үшін өте уытты, су ортасында ұзақ мерзімді өзгерістер тудырады. «Тиаметоксам» сияқты, «Лямбда-цигалотрин» де іргелестер, аралар және басқа тозаңдандырушы жәндіктер үшін өлімге әкеледі.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Энжио» және «Изуми» препараттары ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
«Хлорцирин» инсектициді - кеміргіш және сорғыш зиянкес жәндіктерге қарсы контактілі-ішектік әсер ететін препарат. «Хлорцириннің» әсер етуші заттары «Хлорпирифос» және «Циперметрин» болып табылады, олардың зиянды әсері туралы біз бұрын бірнеше рет жазған болатынбыз. Еске салайық:
- «Хлорпирифос» аутизмі бар балалардың туылу ықтималдығын арттырады, ерте жаста дене салмағының төмендеуін, когнитивтік және физикалық қабілеттердің бұзылуын тудырады. Ересек адамға әсер еткенде адамның жүрек-тамыр, тыныс алу және орталық жүйке жүйелеріне кері әсер етеді.
- «Циперметрин» ерлердің репродуктивті жүйесіне уытты әсер етеді, сүйек кемігінің микроядроларының көбеюіне және суицидтік бейімділіктің пайда болуына ықпал етеді. Зат сүтқоректілердің орталық жүйке жүйесіне теріс әсер етеді және мысықтар, балықтар, аралар және су жәндіктері үшін өте уытты.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Хлорцирин» препараты мақта, алма ағаштарын және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген. Қалалық ортада қарағашты қарағаш жапырақ жегішінен өңдеу мүмкіндігі туралы құжатта айтылмаған.
«Крейсер» препараты - жүйелі инсектицид, оның әсер етуші заты «Тиаметоксам» сияқты никотин үлгісі бойынша жасалған нейроактивті инсектицидтер класына жататын неоникотиноид «Имидаклоприд» болып табылады, сәйкесінше, жоғарыда атап өткеніміздей, бауырға және бүйрекке зиянды әсер етеді.
- «Имидаклоприд» топырақта жоғары төзімділігімен ерекшеленеді: жартылай ыдырау процесі 100 тәулікке дейін созылады. Өсімдіктер сіңірген кезде «Имидаклоприд» 2-3 апта ішінде ыдырайды. Зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін орташа уытты, құстар үшін жоғары уытты және аралар үшін өлімге әкеледі.
«Имидаклопридтің» жәндіктермен олардың дамуының бастапқы кезеңдерінде күресу кезінде тұқым себу алдындағы өңдегіш ретінде әлсіз еритіні атап өтіледі, осыған байланысты препаратты жақсы ылғалданған топырақта қолдану керек екенін ескеру қажет.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Крейсер» препараты бидайды және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
«Децис Эксперт» инсектициді - әсер етуші заты «Дельтаметрин» болып табылатын тағы бір контактілі және ішектік әсер ететін препарат.
- «Дельтаметрин» әлеуетті аллерген болып табылады және кейбір адамдарда демікпені тудыруы мүмкін. Өткір уланған кезде адамда ретсіз қозғалыстар, ентігу, ісіну, бас ауруы, құрысулар, құсу, тыныс алудың қиындауы байқалады. Зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін ғана емес, аралар мен жәндіктер үшін де өте уытты.
Бір қызығы, қазіргі уақытта «Дельтаметрин» ескірген инсектицид болып саналады, өйткені көптеген жәндіктер, атап айтқанда, масалар мен қандалалар оған сезімтал емес болып қалды. Мысалы, АҚШ-тағы төсек қандалаларының шамамен 88% - ы «Дельтаметриннің» әсерін бөгейтін гендерге ие екендігі атап өтіледі.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Децис Эксперт» препараты ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Айта кету керек, 2023 жылы Атырау қаласында дезинсекция кезінде әсер етуші заттары да «Тиаметоксам», «Лямбда-цигалотрин» және «Дельтаметрин» болып табылатын «Дессенлин», «Тиаметрин» және «Флэкс Эксперт» препараттары қолданылған.
Біз тағы да назар аударамыз: жәндіктермен күресу кезінде пестицидтерді пайдалану кезінде көптеген өңірлердің жергілікті билігі Қазақстан аумағында қолданылатын препараттардың рұқсат етілуіне сүйенеді. Бұл ретте әкімдіктер препараттардың ауыл шаруашылығы дақылдарын қорғау үшін рұқсат етілгенін, ал қалалық ортада қолдануға ешқандай қатысы жоқ екенін ескермейді.
Жалғасы бар...
