15 қыркүйекте Қарағанды облысында жастармен жұмыс жүргізуге бағытталған профилактикалық іс-шаралар сериясы өтті, бұл «Заң және тәртіп» нарративін ақпараттық жариялау аясында жүзеге асырылды. Бастамалар Қарағанды жастар ресурстық орталығы, облыстық полиция департаменті және басқа да мүдделі ұйымдардың бірлескен күш-жігерімен іске асырылды.
Бір күн ішінде бірден бірнеше оқу орнын қамтуға және жүздеген жас адамның назарын қазіргі қоғамның өзекті мәселелеріне аударуға мүмкіндік туды.
Бірінші іс-шара таңертең Қарағанды техникалық-құрылыс колледжі қабырғасында басталды. Кездесудің тақырыбы – «Жаңа есірткі түрлері және жастар арасындағы нашақорлық мәселесі» – кездейсоқ таңдалмаған. Ұйымдастырушылардың атап өтуінше, дәл қазіргі таңда студенттік орта синтетикалық есірткі заттарын тарату үшін әлеуметтік желілер мен заманауи технологияларды белсенді қолданатын есірткі сатушылардың әсеріне ең бейім.
Спикер ретінде Қарағанды облысы полиция департаментінің есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының аға жедел уәкілі, полиция подполковнигі Бақытжан Мұстафаев сөз сөйледі. Құқық қорғау органының қызметкері студенттерге қазіргі есірткі нарығының егжей-тегжейлі бейнесін ұсынды. Зиянсыз тауарлар ретінде жасырылып, интернетте дәстүрлі есірткіге «заңды» балама ретінде белсенді жарнамаланатын жаңа синтетикалық заттарға ерекше назар аударылды.
Жеке блок құқықтық аспектілерге арналды. Студенттер есірткі заттарын бір рет қана қолданудың өзі әкімшілік жауапкершілікке, ал сақтау және тарату қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін екенін білді. Подполковник Мұстафаев есірткі үшін сотталғандық өмірлік перспективаларды айтарлықтай шектейтінін: мұндай адамдар мемлекеттік органдарда жұмыс істей алмайтынын, бірқатар лицензиялар ала алмайтынын, әлем бойынша еркін саяхаттай алмайтынын атап өтті.
Студенттер өз кезегінде дәрісті пассивті тыңдаумен шектелмеді. Олар достарының арасынан нашақорды қалай тануға болатыны, «жеңіл» заттарды сынап көруді ұсынса не істеу керек, тәуелділікке түскен адамға қалай көмектесуге болатыны туралы тікелей сұрақтар қойды. Кейбіреулер құқық қорғау органдары жұмысының техникалық мәліметтерімен, есірткіні анықтау әдістерімен, осындай қылмыстарды тергеу ерекшеліктерімен қызықты.
Сонымен қатар, Қарағанды тамақтану және сервис колледжінде буллинг мәселесіне арналған кем дегенде маңызды кездесу өтті. Іс-шара «Стоп буллинг: құрмет, қолдау, сенім» ұранымен өтіп, Қарағанды қаласының Жастар ресурстық орталығы күшімен ұйымдастырылды.
Орталықтың психологы Әлия Асқамбаева аудиториямен жұмыс істеудің түбегейлі басқа форматын таңдады. Дәстүрлі дәрістің орнына студенттерге интерактивті жаттығулар, рөлдік ойындар және топтық пікірталастар ұсынылды. Мұндай тәсіл буллинг пен кибербуллингтің табиғаты туралы теориялық ақпаратты жеткізуге ғана емес, сонымен қатар қатысушыларға психологиялық қысымға қарсы тұрудың практикалық құралдарын беруге мүмкіндік берді.
«Буллинг – бұл жай ғана ренжітетін сөздер немесе әрекеттер емес, бұл адамның жанында терең із қалдыруы мүмкін психологиялық қысым, – деп түсіндірді Әлия Асқамбаева. – Біздің міндетіміз – жастарға әрқашан шығу жолы бар, әрқашан қолдау бар екенін көрсету. Мәселелер туралы айтуға және уақытында көмек сұрауға үйрену өте маңызды. Мұндай кездесулер балаларға өздерінің жалғыз емес екенін сезінуге көмектеседі».
Кездесу барысында студенттер нақты жағдайларды талдады: ұжымдық бойкотқа қалай жауап беру керек, буллинг физикалық агрессияға ұласса қайда жүгіну керек. Психолог эмоционалды өзін-өзі реттеу әдістерін көрсетті, кибербуллинг жағдайларын қалай дұрыс құжаттау керектігін түсіндірді, сенім телефондары мен психологиялық көмек орталықтарының жұмысы туралы айтты.
Аудиторияның ерекше қызығушылығын эмпатияны және командалық жұмысты дамытуға арналған жаттығулар тудырды. Қатысушылар буллинг құрбанының орнына өздерін қоюға, агрессордың психологиясын түсінуге, жанжалды жағдайларда ымыраға келуге үйренді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай тәсіл әлеуетті құрбандарды қорғауға ғана емес, сонымен қатар қарапайым жасөспірімдердің буллерге айналуының алдын алуға көмектеседі.
Дәл осы уақытта Шахтинск қаласында мүлдем басқа сипаттағы оқиғалар болды. «Ассорти» сауда үйінде қала прокуратурасының, еріктілер мен белсенді жастардың белсенді қатысуымен «Вейпті тапсыр – денсаулықты таңда» акциясы басталды. Бұл іс-шара электронды темекі мен темекі өнімдерін тұтынуға қарсы күрес бойынша республикалық профилактикалық науқанның бөлігі болды.
Акцияны ұйымдастырушылар іске шығармашылықпен және ауқымды түрде кірісті. Сауда орталығында арнайы қабылдау пункттері орнатылды, онда тұрғындар тек вейптерді ғана емес, сонымен қатар электронды темекі шегу құрылғыларын, никотин бар сұйықтықтарды, қарапайым темекіні тапсыра алды. Акцияның әрбір қатысушысы символдық сыйлық – салауатты өмір салты логотипі бар брелок немесе белгіше, никотиннің зияны туралы ақпараттық буклеттер, сондай-ақ спорт секциялары мен мәдени іс-шараларға шақырулар алды.
Прокуратура өкілдері азаматтарды құқықтық ағарту мүмкіндігін пайдаланды. Олар кәмелетке толмағандарға вейп сату әкімшілік құқық бұзушылық екенін айтып, темекі өнімдерінің заңсыз саудасы фактілері туралы қалай дұрыс хабарлау керектігін түсіндіріп, заңнамадағы өзгерістер туралы ақпарат берді.
Негізінен жергілікті жоғары оқу орындары мен колледждердің студенттері болып табылатын еріктілер темекі шегуден бас тартудың жеке оқиғаларымен бөлісіп, никотинге тәуелділікті жеңу бойынша практикалық кеңестер беріп, вейпингтің спорттық жетістіктер мен сыртқы келбетке қалай әсер ететіні туралы айтты. Олардың көпшілігі өз тәжірибесінде салауатты өмір салтының артықшылықтарын көрсете алды.
Акцияның медициналық бөлігін жергілікті емхананың мамандары қамтамасыз етті. Олар жедел кеңес беріп, қан қысымы мен қандағы оттегі деңгейін өлшеп, никотиннің тыныс алу, жүрек-қан тамырлары және жүйке жүйелеріне қалай әсер ететінін түсіндірді. Жас қыздарға ерекше көңіл бөлінді – оларға темекі шегудің репродуктивті денсаулыққа және сыртқы келбетке әсері туралы айтылды.
Бір күн ішінде ұйымдастырушылар бірнеше ондаған вейп пен электронды темекі жинады, жүздеген ақпараттық буклеттер таратты, ондаған жеке кеңестер өткізді. Одан да маңыздысы – көптеген қатысушылар спорт секцияларына жазылып, келесі осындай іс-шараларға қатысуға дайын екендерін білдірді.
Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай кездесулер жас адамдарға мәселелермен күресуге болатынын және күресу керектігін, оларды жасырудың қажеті жоқ екенін түсінуге мүмкіндік береді. Студенттер құрбыларының буллинг туралы ашық айтқанын немесе есірткі туралы «ыңғайсыз» сұрақтар қойғанын көргенде, бұл бұрын тек сыбырлап қана талқыланған тақырыптардан тыйымды алып тастайды.
Еске салайық, 14 тамызда Қарағандыда халықтың құқықтық сауаттылығын арттыруға және жастар арасында нашақорлықтың алдын алуға бағытталған екі іс-шара өткен болатын.