ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі 2024 жылғы ірі мемлекеттік сатып алуларды талдауға арналған материалдар сериясын жалғастырады.
Бұл жолы назар Ақтөбе облысына аударылды, мұнда ең қымбат келісімшарттар әлеуметтік тұрғын үй, спорт, энергетика және санитарлық-эпидемиологиялық бақылау салаларында жасалған. Олардың әрқайсысын жеке-жеке қарастырайық.
ӘЛЕУМЕТТІК ТҰРҒЫН ҮЙ: 6,6 МЛРД ТЕҢГЕЛІК РЕКОРД
Жылдағы ең ауқымды шығын Ақтөбе қаласы құрылыс бөлімінің жалпы құны 6,6 млрд теңгеден асатын әлеуметтік тұрғын үй сатып алулары болды. Барлық келісімшарттардың екі жеке кәсіпкермен: Бауыржан Динтаевпен (3,4 млрд теңге) және Нұржан Ситдыковпен (3,2 млрд теңге) жасалғаны ерекше назар аудартады.
Барлығы бір шаршы метр үшін 285 мың теңгеден 240-тан астам пәтер сатып алынған. Ең ірі мәміле 78 пәтерге 1,14 млрд теңге құрады. Барлық келісімшарттардың бірдей шарттары ерекше алаңдатады: ондаған дайын, таза әрлеуі бар пәтерлерді жеткізудің шынайы емес қысқа мерзімі (16 күнтізбелік күн), екі жастан аспаған жаңа ғимараттарға қойылатын қатаң талаптар және екі жылдық кепілдік.
Сатып алудың мұндай көлемдерінің құрылыс компанияларына емес, жеке тұлғаларға жоғары бағамен шоғырлануы, бәлкім, бақылаушы органдардың мұқият назарын талап етеді. Ақтөбедегі тұрғын үйдің орташа нарықтық құны шаршы метріне шамамен 280-290 мың теңге болған кезде, артық төлем 1-2% құрайды, бұл сатып алынатын тұрғын үйдің нақты нарықтық құнын көрсетуі мүмкін.
ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ КЕЛІСІМШАРТТАР: 5 МЛРД ТЕҢГЕДЕН АСТАМ
Өткен жылы Ақтөбе қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі «Ақтөбэнергоснаб» ЖШС-мен жалпы құны 3,1 млрд теңгеден асатын көше жарығын электрмен жабдықтауға бірқатар келісімшарттар жасасты. Ең ірі келісімшарт бастапқыда 1,6 млрд теңгені құраса, жыл ішінде төрт қосымша келісіммен 2,83 млрд теңгеге дейін түзетілді – бұл 77% өсім.
Мұндай елеулі өзгерістер энергия тұтынуды жоспарлаудағы елеулі кемшіліктерді көрсетеді. 343 млн теңгеге арналған жеке келісімшарт киловатт-сағатына 48,87 теңге тариф бойынша 7 млн кВт/сағ тұтынуды көздейді.
Сонымен қатар, «Aqtobe su-energy group» АҚ сол жеткізушімен электр энергиясын жеткізуге 2 млрд теңгеден астам сомаға келісімшарт жасасты. Алайда, бір жылдан кейін алаңдатарлық көрініс анықталады: мемлекеттік сатып алу жүйесінің деректері бойынша, келісімшарт бойынша төлемдер толығымен жоқ, дегенмен келісімшарттың мәртебесі «ішінара орындалды» болып тұр.
Төленбеген электр энергиясы жеткізілімдері энергиямен жабдықтаушы компания үшін елеулі тәуекелдер туғызады және өңірдің энергетикалық тұрақтылығына кері әсер етуі мүмкін.
ФУТБОЛДЫҚ АМБИЦИЯЛАР: 3,55 МЛРД ТЕҢГЕ
Ақтөбе облысының дене шынықтыру және спорт басқармасы 2024 жылғы қаңтарда «Ақтөбе» облыстық футбол клубы» АҚ-мен жалпы сомасы 3,55 млрд теңгеге үш ірі келісімшарт жасасты.
Ең ірі мәміле команданың негізгі және жасөспірімдер құрамын дайындауға 3,15 млрд теңгені құрады. Бастапқыда 2,8 млрд теңге жұмсау жоспарланған, бірақ сома қосымша келісім арқылы 350 млн теңгеге көбейтілген. Келісімшарт аптасына алты рет күніне алты сағаттан жаттығуларды, медициналық тексерулерді және барлық ресми турнирлерге қатысуды көздейді.
Сонымен қатар, Ақтөбеде және облыс аудандық орталықтарында 6 бен 18 жас аралығындағы 300-ден астам жас спортшыны қамтитын балалар-жасөспірімдер футболына 300 млн теңге бөлінді. Әйелдер командасы республикалық жарыстарға дайындалуға және қатысуға 100 млн теңге алды.
Барлық келісімшарттар «бір көзден» конкурссыз жасалған – билік бұны өңірде осыған ұқсас қызметтердің басқа жеткізушілерінің болмауымен негіздеген.
Айта кету керек, инвестициялар айтарлықтай нәтиже берді: «Ақтөбенің» негізгі командасы Қазақстан чемпионатының қола жүлделерін жеңіп алды және бірнеше жылда алғаш рет Ел Кубогын жеңіп, финалда «Атырауды» 2:1 есебімен ұтты. Әйелдер командасы да ұлттық біріншілікте екінші орынды иеленіп, тарихи жетістікке жетті. Жас футболшылар халықаралық турнирлерге қатысып, құнды тәжірибе жинақтады.
САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ: 1,2 МЛРД ТЕҢГЕ
Ақтөбе облысының санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті «Ұлттық сараптама орталығы» РМК-мен жалпы сомасы 1,2 млрд теңгеден асатын екі ауқымды келісімшарт жасасты.
Құны 755 млн теңге бірінші келісімшарт санитарлық-эпидемиологиялық қызметтер кешенін қамтиды: инфекциялардың табиғи ошақтарында дезинсекция, аса қауіпті аурулары бар аумақтарды дератизациялау, инфекция ошақтарында қорытынды дезинфекция және зертханалық зерттеулердің кең спектрі. Келісімшарттың бастапқы сомасы 1,07 млрд теңгені құрағанымен, қосымша келісім арқылы 316 млн теңгеге төмендетілгені ерекше назар аудартады.
461 млн теңгеге арналған екінші келісімшарт микробиологиялық, вирусологиялық, токсикологиялық және радиологиялық талдауларды қамтитын зертханалық зерттеулерге баса назар аудара отырып, ұқсас қызметтерді көздейді.
Екі келісімшарт та «бір көзден» әдісімен жасалған, бұл санэпидбақылау саласындағы қызметтің ерекшелігімен және лицензиялау талаптарымен түсіндіріледі.
ФБРК-нің қосымша тергеуі Ақтөбеде 2025 жылы қалалық көгалдандыруды дезинсекциялау кезінде неоникотиноидтар тобындағы жүйелі инсектицид – имидаклоприд қолданылатынын көрсетті.
Бұл препарат тозаңдандырушы жәндіктерге зиянды әсеріне байланысты Еуропалық Одақ елдерінде тыйым салынған. Қазақстанда ол рұқсат етілген, бірақ негізінен ауылшаруашылық дақылдарына арналған, бұл оны қалалық ортада қолданудың орындылығына күмән тудырады. Сонымен қатар, 2024 жылғы мемлекеттік сатып алулар аясында қолданылған препараттар 2025 жылы қолданылғандардан ерекшеленуі мүмкін екенін атап өтеміз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ақтөбе облысының ірі мемлекеттік сатып алуларын талдау өңірдегі мемлекеттік сатып алу саласындағы бірнеше жүйелік мәселелерді анықтайды.
Ең күрделі сұрақтар 6,6 млрд теңгеге әлеуметтік тұрғын үйді екі жеке кәсіпкерде шоғырландыру туындатады. Келісімшарттардың бірдей шарттары, бірыңғай бағалар және дайын тұрғын үйді жеткізудің шынайы емес қысқа мерзімдері ықтимал алдын ала келісімді көрсетеді. Сонымен қатар, жеткізушілер арасындағы бәсекелестіктің болмауы бюджеттің неғұрлым қолайлы жағдайларды алу мүмкіндігінен айырады.
Жоспарлау мәселелері әсіресе энергетика саласында айқын көрінді, мұнда келісімшарттардың бастапқы сомалары ондаған пайызға түзетілді. Көше жарығын жағуға арналған келісімшарттың бір жылда 77%-ға өсуі техникалық тапсырмаларды дайындаудағы елеулі қателіктерді көрсетеді. 2 млрд теңгеге төленбеген электр энергиясы жеткізілімдерімен байланысты одан да алаңдатарлық жағдай өңірдің энергетикалық қауіпсіздігіне тәуекелдер туғызады.
2025 жылы қалалық көгалдандыруды дезинсекциялау кезінде ЕО-да тыйым салынған имидаклопридті қолдануға байланысты санэпидқызметтерге қосымша сұрақтар туындайды, бұл экожүйе мен қала тұрғындарының денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін.
Оң сәт ретінде санитарлық-эпидемиологиялық қызметтердің құнын 316 млн теңгеге төмендетуді атап өтуге болады, бұл тиісті бақылау кезінде шығындарды оңтайландыру мүмкіндігін көрсетеді.
Сондай-ақ, спортқа салынған инвестициялар тиімді болды: «Ақтөбе» футбол клубының қызметтерін 3,55 млрд теңгеге сатып алу қол жеткізілген нәтижелермен – негізгі команда чемпионаттың қоласын және Қазақстан Кубогын жеңіп алды, әйелдер командасы тарихи екінші орынды иеленді.
Еске сала кетейік, бұған дейін Қарағанды облысының ірі мемлекеттік сатып алулары туралы жазған болатынбыз. Елорданың ең қымбат келісімшарттарымен сілтеме арқылы толығырақ танысуға болады.
ФБРК редакциясы мемлекеттік сатып алу саласындағы ахуалды мониторингілеуді жалғастырып, келесі материалдарда елдің басқа өңірлеріне талдау жасайды.
Жалғасы бар...
